Reconstructiemodel OE34

Het is al weer acht maanden geleden dat het laatste blogbericht over de opgravingen van de OE34 is geplaatst. Maar we hebben niet stil gezeten. De afgelopen weken zijn we in het kader van de (Research)Master Maritieme Archeologie aan de slag gegaan met het maken van een reconstructie van de rompvorm van het opgegraven scheepswrak.

We beginnen op 19 februari met het inventariseren van de documentatie die uit Lelystad is overgebracht naar het GIA in Groningen: veldtekeningen, cow tags, tekeningenlijsten en fotolijsten.

Wat hebben we nodig?
Wat is er?
Wat ontbreekt er nog om dit project tot een goed (lees: archeologisch verantwoord) einde te brengen?
En waarvan gaan we dit schip "nabouwen"?

Op zoek naar de tekeningen van de spanten in de cow tags.

Al snel blijkt dat de cow tags niet op volgorde liggen en dat er cow tags ontbreken. Spanten die op de overzichtstekening staan, blijken niet individueel te zijn getekend omdat ze van te slechte kwaliteit zouden zijn. Het is lastig zoeken op de ruim 50 tekeningen! Maar langzaamaan ontstaat wel een duidelijk beeld van de plaatsen van het scheepje die we zullen gebruiken om dwarsdoorsneden van te maken.

Op de eerste plaats natuurlijk de spanten van oprichting (nummers 25 en 28). Vervolgens kozen we nummers 5 en 12. Nummer 5 ligt voorin het schip en is de eerste complete spant. Nummer 12 kiezen we vanwege de ligging midden tussen 5 en 25. Bovendien is het spant compleet.

Het feit dat sommige materialen (de overzichtstekening en een aantal tekeningen met spanten) zijn achtergebleven in Lelystad, maakt dat we de eerst moeten documenteren wat er precies ontbreekt. Met een week tijd tot het volgende werkcollege, zal alles wat op het lijstje komt te staan, opgehaald kunnen worden.

Het is een week later. Al het materiaal is nu in Groningen. We beginnen - om het zoeken te vereenvoudigen - met het sorteren en categoriseren van de cow tags. Eerst de spanten hartschip, dan de spanten stuurboord en bakboord, de wegering, de gangen en tot slot los hout.

Twee werkcolleges verder hebben we de basis voor de reconstructie gelegd. Met Christian P.P. Lemées, The Renaissance Shipwrecks from Christianshavn (2006) in de hand proberen we het proces van de reconstructie tot een goed einde te brengen.

We hebben de veldtekeningen van het vlak en de overzichtstekening met elkaar vergeleken om de middellijn van de kiel en de spanten te bepalen. Het hele proces bestaat eigenlijk uit het “refitten” van de tekeningen. Welke pengaten komen met elkaar overeen en bieden genoeg “zekerheid” om een uitgangspunt te zijn voor de volgende stap? Door de boorden straks op de spanten te leggen ontstaan de contouren van de dwarsdoorsneden. Voor het model gebruiken we dik karton.

Een deel van de kiel in Lelystad

Op 19 maart richten we ons op de kiel: de los getekende delen van de kiel hebben we overgetrokken en aan elkaar gepast. Met als resultaat een complete kiel. Althans, ‘compleet’ zover de kiel in het veld intact was. In het veld zijn op de kiel ingekerfde lijnen aangetroffen. Deze lijnen worden ‘schrap’ genoemd; de middellijn die de scheepsbouwer volgt tijdens de bouw van het schip. De volgende stap die we ondernemen is het vastleggen van de posities van een aantal geschikte spanten op de vers overgetrokken kiel. Alle informatie die we nodig hebben voor het uiteindelijke model wordt overgebracht op een houten balk die als kiel zal gaan dienen. Tegelijkertijd zijn we ons gaan richten op de spanten: het overtrekken van de oorspronkelijke spanttekeningen op folie. We willen proberen de leggers en oplangers aan elkaar te verbinden tot een geheel spant. Daarmee begint het echte pas- en meetwerk.

Met de verschillende leggers en oplangers in folie blijkt het heel lastig deze te combineren tot één geheel spant. Uitgaande van wat “lijkt” te passen, krijgt het model een vorm die ons niet bekend voorkomt. Als we bovendien beginnen de spanten uit te lijnen ten opzichte van de (onderbroken) middellijn van de kiel, blijkt er géén rechte lijn te zijn. We vragen ons af of dit logisch is voor een middellijn. In hoeverre kunnen we afwijken van het verloop van de overgetrokken constructiedelen? In hoeverre mogen we ons laten leiden door onze eigen logica? Of door de modellen die we eerder hebben gezien?

Uitleg van Frank Dallmeijer

Op 26 maart hebben we een hooggeëerde gast, namelijk Frank Dallmeijer, modelbouwer bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, vestiging Lelystad. Al gauw blijkt uit zijn tips en adviezen dat we ons moeten laten leiden door het opgegraven materiaal. Daar waar het materiaal niet compleet lijkt, is het het beste in eerste instantie een eigen interpretatie achterwege te laten. Immers, de scheepsbouwer had vooraf ook geen blauwdruk van zijn schip; perfecte symmetrie zal daardoor niet gauw voorkomen. De middellijn op de kiel, die we de week ervoor nog wilden gebruiken voor het uitlijnen van de spanten op de kiel, blijkt slechts een hulpmiddel te zijn voor de scheepsbouwer. Deze mag niet als een precieze lijn beschouwd worden.

Met dit nieuwe inzicht zijn we gaan kijken hoe de onderdelen van het schip het beste uit het karton gesneden kunnen worden. Om niet te veel aan eigen interpretatie over te laten, stelt Frank Dallmeijer voor de overtrekken van de spanten eerst op het karton te plakken en die vervolgens uit te snijden. De houten balk die eerder al aangeschaft was om als kiel te fungeren is ingezaagd op de plaatsen waar de spanten 12, 19, 25a, 28, 30, 31, 32 en 39 horen.

Vervolgens zijn de voorgenoemde kartonnen spanten in de kiel gestoken. Aan de hand van de zandstrook en de kim kan volgende week worden bepaald hoe de rompvorm gelopen zou kunnen hebben.

The end is near

Vandaag was weer een perfect voorbeeld hoe archeologie op zijn zwaarst is. Kilo’s modder aan je laarzen hebben, de steeds aanwezige kans om als eerste een modderbad te nemen, compleet doorweekt zijn door de regen en een naderende deadline…

En die deadline betekent helaas ook dat dit het op één na laatste blog wordt, vanaf zaterdag is de opgraving helaas afgelopen.

Één grote modderpoel...

Het schip bestond vanmorgen alleen nog uit de kiel, maar dat werd drastisch gereduceerd doordat er vandaag er weer een aantal planken werden verwijderd. Het grootste deel van de dag werd besteed aan het tekenen van de planken.

Soms is het best vermoeiend

Tussen de middag waren er zelfs broodjes, om het moreel van het team nog even op te krikken voor de laatste anderhalve dag.

Als laatste wil ik in deze blog het team bedanken. Jullie waren fantastisch, het waren geweldige weken!!! Hartelijk bedankt!!!

I want to thank my teammates for the wonderful time spent together. It was really amazing!!! Thanx Guyzz!!!

Regen en zonneschijn

Het einde van de opgraving komt in zicht. Alle zeilen worden bijgezet om zoveel mogelijk van ´OE34’ vast te leggen. Bij gebrek aan een naam wordt het schip aangeduid met de code van het kavel waar het schip nu ligt. Het berghout van de stuurboordzijde en een groot deel van de planken van het boord zijn getekend. Het gebrek aan ochtendkoffie had geen negatieve invloed op de productie. De generator waarmee elektriciteit opgewekt wordt viel na korte tijd steeds uit. Na een bezoek aan de reparateur was het euvel verholpen.

Vandaag hebben onze opgraving mogen tonen aan leden van het Provinciaal Bestuur. Zij zijn bijgepraat over het schip en toonden veel belangstelling voor wat we boven water hebben gekregen.

Naast het boord is een tonnetje aangetroffen, morgen zal het gelicht worden. Gefotografeerd wordt er ook, niet alleen de onderdelen van het schip, ook de opgraving zelf wordt vastgelegd. Deze foto's zijn vanuit het vliegtuig genomen. Niet alles ging van een leien dakje, er was een tweede start nodig voordat het resultaat naar wens was. 

Het anker lichten

Het tekenen van de spanten komt aan een eind: de laatste twee zijn afgevoerd. We zijn begonnen met de huidplanken er uit te halen. Het is opvallend dat de buitenkant van de planken, die in de klei hebben gelegen, veel beter bewaard zijn gebleven dan de binnenkant. We tekenen alleen de buitenkant, en geven de dikte aan. De binnenkant is al eerder ingemeten met behulp van de Faro-arm.

Ondanks het slechte weer hadden we een goede dag qua vondsten. Het hoogtepunt van de dag was dat we een groot deel van het anker hebben gevonden!! 

Daarnaast hebben we verscheidene scherven van een Baardmankruik aan de voorkant van het schip gevonden, en een netverzwaarder, met ijzer eromheen. Bij zowel het voor- als het achterschip zijn nieuwe delen van het schip blootgelegd.

Het zou leuk zijn als we de komende dagen nog meer vondsten vinden!